Moskvanın süqutu an məsələsi idi – Həzi Aslanov tankın sükanına keçərək...

85 il əvvəl – 30 sentyabr 1941-ci ildə İkinci Dünya müharibəsinin ən böyük və qanlı qarşıdurmalarından biri – Moskva uğrunda döyüşün müdafiə mərhələsi başladı.

Musavat.com xəbər verir ki, nasist Almaniyası SSRİ-nin paytaxtını ələ keçirməklə Sovet İttifaqına sarsıdıcı zərbə vurmağı planlaşdırırdı.

Moskvanın ələ keçirilməsi üçün Almaniya komandanlığı “Tayfun” adlı nəhəng hücum əməliyyatı hazırlamışdı. Moskva təkcə siyasi paytaxt deyildi, həm də SSRİ-nin ən mühüm nəqliyyat, sənaye və rabitə mərkəzlərindən biri idi.

Əməliyyata Vermaxtın “Mərkəz” Ordu Qrupunun əsas qüvvələri, o cümlədən üç tank qrupu cəlb edilmişdi. Alman planına görə, sovet qoşunları Vyazma və Bryansk ətrafında böyük mühasirələrə alınaraq məhv edilməli, bundan sonra zirehli birləşmələr Moskvanı şimaldan və cənubdan dövrəyə almalı idi.

Hücumun ilk mərhələsində alman ordusu böyük uğurlar qazandı. Vyazma və Bryansk istiqamətlərində sovet qoşunlarının iri qüvvələri mühasirəyə düşdü. Vermaxt sürətlə Moskva istiqamətində irəliləyirdi.

1941-ci ilin oktyabrında vəziyyət o qədər ağırlaşdı ki, sovet rəhbərliyi paytaxtdakı bir sıra dövlət qurumlarının Kuybışevə – indiki Samaraya köçürülməsi barədə qərar verdi. 15 oktyabr tarixli qərarda hətta vəziyyət daha da pisləşərsə, təxliyə edilməsi mümkün olmayan strateji obyektlərin məhv edilməsinə hazırlıq nəzərdə tutulurdu.

Stalinin özünün də Moskvanı tərk etməsi nəzərdə tutulsa da, o, sonda şəhərdə qaldı. Hökumətin və diplomatik nümayəndəliklərin təxliyəsi xəbərləri isə Moskvada ciddi təşviş yaratmışdı.

Moskvanın müdafiəsinə təkcə nizami hərbi hissələr deyil, şəhər sakinləri də qoşulmuşdular. Minlərlə insan tank əleyhinə xəndəklər qazır, səngərlər və müdafiə qurğuları tikirdi. Könüllü xalq qoşunu dəstələri yaradılmışdı.

Moskva metrosu bombardmanlar zamanı nəhəng sığınacağa çevrilmişdi. Minlərlə insan gecələri metro stansiyalarında keçirirdi.

Müdafiənin təşkilində Georgi Jukov mühüm rol oynadı. O, oktyabrda Qərb Cəbhəsinin komandanlığını üzərinə götürdü və Moskvanın əsas müdafiə istiqamətlərində qüvvələrin yenidən təşkilinə rəhbərlik etdi.

Məhz bu ağır günlərdə Azərbaycanın əfsanəvi tankçısı Həzi Aslanov Moskva uğrunda döyüşlərin iştirakçısı idi. 1941-ci ilin dekabrında o, Moskva ətrafındakı ağır döyüşlərdə vuruşdu və göstərdiyi qəhrəmanlığa görə “Qırmızı Ulduz” ordeni ilə təltif edildi.

Mojaysk istiqamətində sovet atıcı bölmələrindən biri alman qüvvələrinin mühasirəsinə düşmüşdü. Həzi Aslanova həmin hərbi hissənin mühasirədən çıxarılması tapşırıldı. Aslanovun rəhbərliyi altında tankçılar almanların top və pulemyot atəş nöqtələrini sıradan çıxararaq mühasirənin yarılmasına nail oldular.

Döyüşün ən ağır anlarından birində Aslanovun olduğu tankın sürücü-mexaniki ağır yaralandı. Həzi Aslanov tankın sükanına özü keçdi və eyni zamanda tabeliyindəki qüvvələrə komandanlığı davam etdirdi. Əməliyyat nəticəsində 40-dan artıq döyüş maşını və yüzlərlə hərbçi mühasirədən çıxarıldı.

Beləliklə, Həzi Aslanovun Moskva uğrunda döyüşlərdə iştirakı onun hərbi bioqrafiyasının mühüm səhifələrindən biridir. Moskva ətrafında göstərdiyi şücaət ona ilk böyük döyüş təltiflərindən birini – “Qırmızı Ulduz” ordenini qazandırdı. Sonralar Stalinqrad və digər cəbhələrdə adını hərb tarixinə yazdıran Həzi Aslanov iki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görüldü.

Moskva uğrunda savaşın ən simvolik hadisələrindən biri isə 7 noyabr 1941-ci ildə yaşandı. Alman ordusunun paytaxta yaxınlaşdığı bir vaxtda Qırmızı meydanda hərbi parad keçirildi. Paradda iştirak edən hərbi hissələrin bir qismi daha sonra birbaşa müdafiə mövqelərinə göndərildi.

Noyabrın ikinci yarısında Vermaxt Moskvanı ələ keçirmək üçün son böyük həmləsini etdi. Alman zirehli qüvvələri paytaxta təhlükəli dərəcədə yaxınlaşmışdı. Alman kəşfiyyat bölməsinin dekabrın 2-də Moskvanın mərkəzindən təxminən 30 kilometr məsafədə yerləşən Ximkiyə çatması barədə geniş yayılmış məlumat mövcuddur, lakin bu epizodun detalları tarixşünaslıqda mübahisəlidir.

Bir şey isə dəqiq idi: 1941-ci ilin dekabrının əvvəlində Moskva hələ də ciddi təhlükə altında idi.

Alman ordusunun təchizat xətlərinin həddindən artıq uzanması, ağır itkilər, sovet müqaviməti, ehtiyat qüvvələrin cəbhəyə gətirilməsi və kəskin soyuqlar Vermaxtın hücum imkanlarını tükəndirirdi.

Həlledici məqam dekabrın 5-də yetişdi. Qırmızı Ordu Moskva ətrafında geniş əks-hücuma başladı. Alman qoşunları bir sıra istiqamətlərdə geri çəkilməyə məcbur edildi və paytaxtın ələ keçirilməsi təhlükəsi aradan qalxmağa başladı.

Moskva uğrunda döyüş bununla dərhal başa çatmadı. Geniş mənada Moskva döyüşü 30 sentyabr 1941-ci ildən 20 aprel 1942-ci ilədək davam etdi.

Bu döyüş nasist Almaniyasının Şərq cəbhəsində ilk böyük strateji uğursuzluqlarından biri oldu. Hitlerin SSRİ-ni qısa müddətdə məğlub etmək və Moskvanı sürətli hücumla ələ keçirmək planı həyata keçmədi.

Moskva önündə başlayan proses sonrakı Stalinqrad və Kursk döyüşləri ilə daha böyük miqyas aldı. Moskva isə 1941-ci ilin qışında Vermaxtın dayandırıla və geri çəkilməyə məcbur edilə biləcəyini göstərən mühüm hərbi mərhələ kimi tarixə düşdü.(musavat.com)