İrəvanda seçkisonrası GƏRGİNLİK – Sülh yaxınlaşır, yoxsa...

Ermənistanda seçkisonrası gərginlik davam edir. Müxalifətin Nikol Paşinyan komandasına qarşı mübarizəni davam etdirəcəyini anons etməsinin qarşılığında hakimiyyət revanşistlərə qarşı cəzalandırma tədbirlərini sərt şəkildə işə salıb. Baş nazirliyə iddialı eks-prezident Robert Köçəryanın barəsində cinayət işinin açılması, milyarder Samvel Karapetyanla bağlı ev dustaqlığının davam etməsi, həmçinin “Çiçəklənən Ermənistan”ın rəhbəri Tsarukyanın ölkədən çıxışına qadağa qoyulması ilə məsələni bitmiş saymaq olmaz.

Musavat.com-un məlumatına görə, “Çiçəklənən Ermənistan” Partiyasının namizədi Martun Qriqoryanın oğlu Kamo Qriqoryan da həbs edilib. Bildirilir ki, o, bir il ərzində xuliqanlıq cinayəti ilə bağlı axtarışda olub. İstintaq Komitəsi bu barədə Armenpress-ə məlumat verib və bildirib ki, Kamo Qriqoryan iki ay müddətinə səfərə qadağa qoyularaq həbs edilib. Kamo Qriqoryan vəkili ilə birlikdə könüllü olaraq istintaq orqanının qarşısına çıxıb.

Ona qarşı Ermənistan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 195-ci maddəsinin 2-ci hissəsinin 5-ci bəndi (bir qrup şəxs tərəfindən fiziki güc tətbiq etmə), 297-ci maddəsinin 3-cü hissəsi (xuliqanlıq) və 335-ci maddəsinin 1-ci hissəsi (odlu silahın, onların döyüş sursatı vasitələrinin və digər hissələrinin qanunsuz dövriyyəsi) ilə cinayət işi başlanıb.

Paşinyanın əleyhdarları isə Konstitusiya Məhkəməsinə şikayət edərək seçkilərin nəticələrinin ləğvinə çalışırlar. Düzdür, Paşinyan “üçbaşlı müharibə partiyaları”nı məhv etməkdə israrlıdır. Seçkilərdə mandat qazanmış bir neçə şəxs haqqında cinayət təqibinin başlanması da bu tədbirlərin bir hissəsidir. Amma Ermənistandakı “5-ci kolon”un aktivləşməsi, Rusiyanın gizli və açıq dəstəyi vəziyyəti mürəkkəbləşdirə bilər.

Üstəlik, Moskvadan hələ də İrəvana təbrik göndərilməməsi revanşistləri həvəsləndirir. Belə bir situasiyada Paşinyanın seçki qələbəsinə ciddi maneələrin yaradıla biləcəyi ehtimalı var. Baş verənlər Azərbaycanın diqqətini ona görə yaxından cəlb edir ki, Ermənistanın üzərinə götürdüyü öhdəliklər var və onların sürətli şəkildə həyata keçirilməsi bölgənin təhlükəsizliyi baxımından da faydalıdır. Söhbət Zəngəzur dəhlizi – “Tramp yolu”nda işlərin başlanmasından, Ermənistan Konstitusiyasının dəyişdirilməsindən və sülh sazişinin imzalanmasından gedir. Hətta bəzi ekspertlər Paşinyanın “ev tapşırıqları”nı icra etməməkdən ötrü gərginliyin davamında maraqlı olduğunu söyləyirlər.

Bəs bu vəziyyət nə vəd edir?

Siyasi şərhçi Tural İsmayılov Musavat.com-a açıqlamasında Ermənistanda “suların durulması”nın asan olmayacağı barədə qənaətini bölüşüb: “Ermənistanda növbədənkənar parlament seçkilərindən sonra formalaşan ictimai-siyasi mənzərə, ölkə daxilindəki güc mərkəzləri arasında onilliklərdir kök salmış sistemli böhranın və ideoloji qütbləşmənin daha dağıdıcı bir fazaya qədəm qoyduğunu birmənalı şəkildə nümayiş etdirir. Seçki marafonu hüquqi baxımdan başa çatsa və səsvermənin rəsmi nəticələri elan edilsə də, məğlubiyyəti qəbul edə bilməyən köhnə siyasi elita və revanşist cinah cəmiyyətdəki gərginlik fonunu süni şəkildə yüksək səviyyədə saxlamağa çalışır. Paşinyanın rəhbərlik etdiyi hakim komanda səsvermə vasitəsilə qazandığı legitimliyi dövlət idarəçiliyində bərqərar etməyə can atdığı bir vaxtda, keçmiş hərbi-siyasi rejimdən qidalanan müxalifət platforması parlamenti və məhkəmə müstəvisini radikal iddiaların poliqonuna çevirməkdədir. Opponentlərin səsvermə faizlərini bəhanə edərək Konstitusiya Məhkəməsinə müraciət etməsi, əslində real siyasi dəstəkdən məhrum olan revanşist dalğanın ölkədə hüquqi xaos yaratmaq və zaman qazanmaq cəhdindən başqa bir şey deyil”.

Ekspert hakimiyyətin bu müqaviməti dəf etmək üçün bütün təzyiq rıçaqlarından istifadə edəcəyini proqnozlaşdırır: “Müxalifətin cəmiyyəti yeni bir qarşıdurmaya sürükləmək planlarına qarşı hakimiyyətin inzibati resursları və hüquq-mühafizə orqanlarını tam gücü ilə işə salması proseslərin daxili dinamikasını daha da sürətləndirib. Ermənistanın müasir tarixinə korrupsiya, oliqarxiya və hərbi cinayətlərlə adını yazdırmış keçmiş idarəçilərin, xüsusilə eks-prezident Köçəryanın barəsindəki cinayət təqibinin dərhal aktivləşdirilməsi revanşizm təhlükəsinə qarşı hüquqi preventiv addım xarakteri daşıyır. Eyni zamanda, ölkənin iqtisadi resurslarını uzun illər inhisarda saxlamış milyarder Karapetyan barəsindəki ev dustaqlığı qərarının qüvvədə saxlanılması və “Çiçəklənən Ermənistan” Partiyasının rəhbəri Qaqik Tsarukyanın ölkədən çıxışına qadağa qoyulması köhnə qvardiyanın maliyyə-siyasi manevr imkanlarını tamamilə iflic edib. Proseslərin paytaxt sərhədlərini aşaraq regional səviyyəyə sirayət etdiyini göstərən ən bariz nümunələrdən biri isə “Çiçəklənən Ermənistan”ın regional dayaqlarından olan Martun Qriqoryanın oğlu Kamo Qriqoryanın həbsidir. Uzun müddət qanundan qaçan və xuliqanlıq, fiziki güc tətbiqi, ən əsası isə odlu silahların qanunsuz dövriyyəsi kimi maddələrlə ittiham olunan bu şəxsin istintaqa cəlb edilməsi, revanşist cinahın regional kriminal-oliqarxik şəbəkəsinə endirilən ağır zərbədir. Parlament mandatı arxasında gizlənməyə çalışan digər radikal ünsürlərin də cinayət məsuliyyətinə cəlb olunması, dövlət daxilində “paralel güc” yaratmaq istəyən qüvvələrin neytrallaşdırılması baxımından labüd addım kimi dəyərləndirilməlidir”.

T.İsmayılov proseslərin xaricdən tətiklənməsinə də diqqət çəkib: “Ermənistandakı revanşist qüvvələrin daxili sabitliyə təhdid yaradan bu çırpıntıları təkcə daxili amillərlə məhdudlaşmır; bu proses həm də xarici mərkəzlərin diktəsi və maraqları ilə birbaşa bağlıdır. Ölkə daxilində “beşinci kolon” rolunu oynayan, milli maraqları kənar geosiyasi paytaxtların siyasi ambisiyalarına qurban verməyə hazır olan radikal qruplar cəmiyyəti manipulyasiya etmək üçün hər cür yola əl atırlar. Beynəlxalq arenada İrəvanın daxili siyasi böhranından manipulyasiya aləti kimi istifadə edən bəzi xarici dairələr, reallıq hissini itirmiş revanşistləri gizli və açıq şəkildə alətə çevirərək rəsmi İrəvanın müstəqil qərarlar qəbul etmək imkanlarını məhdudlaşdırmağa çalışırlar. Bu geosiyasi asılılıq və revanşistlərin xaricdən mədət umması, Ermənistanda postseçki dövründə formalaşması zəruri olan rasional siyasi mühitin yaranmasına və normal dövlət quruculuğu prosesinə ən böyük əngəldir”.

Siyasi şərhçi vurğulayıb ki, Ermənistanda radikalizmin və siyasi avantüranın bu dərəcədə aktivləşməsi Cənubi Qafqazın gələcək təhlükəsizlik arxitekturası və birbaşa Azərbaycanın regional strateji maraqları kontekstində diqqətlə izlənilir: “İrəvandakı daxili siyasi qeyri-müəyyənlik və revanşistlərin sülh gündəliyinə qarşı çıxması, Ermənistanın beynəlxalq hüquq çərçivəsində və üçtərəfli bəyanatlarla üzərinə götürdüyü fundamental öhdəliklərin icrasını birbaşa risk altına qoyur. Regionda dayanıqlı sülhün təmin edilməsi üçün taleyüklü əhəmiyyət kəsb edən Zəngəzur dəhlizinin - qlobal logistikada nəzərdən keçirilən Tramp dəhlizi konsepsiyası çərçivəsində - infrastruktur və nəqliyyat layihələrinin icrasına başlanılması, habelə Ermənistan Konstitusiyasından Azərbaycana qarşı ərazi iddialarını ehtiva edən revanşist müddəaların tamamilə çıxarılması və yekun sülh müqaviləsinin imzalanması bütövlükdə regionun iqtisadi intibahı üçün həlledici şərtdir”.

Ekspert Paşinyanın daxildəki gərgin siyasi atmosferi bəhanə edib razılaşmalardan boyun qaçırmaq niyyətində olmasını da mümkün sayır: “Beynəlxalq ekspertlər və analitik dairələr xüsusilə vurğulayırlar ki, mövcud gərginlik Ermənistan hakimiyyəti üçün də səmərəli bir diplomatik bəhanə zonası yaradır. Belə ki, Paşinyanın daxildəki revanşist dalğanın təzyiqini, radikalların etirazlarını və daxili sabitliyin kövrəkliyini beynəlxalq tərəfdaşlar qarşısında bir sipər kimi irəli sürməsi tamamilə real ssenaridir. Hakim komanda bu daxili xaosu bəhanə gətirərək region üçün vacib olan, lakin öz siyasi reytinqi üçün riskli hesab etdiyi strateji “ev tapşırıqları”nın reallaşdırılmasından yayınmaq və sülh prosesini idarəolunan zaman qeyri-müəyyənliyinə yuvarlamaq taktikasına əl ata bilər. Yekun analitik qənaət onu göstərir ki, Ermənistandakı seçkisonrası revanşist gərginlik sadəcə lokal bir hakimiyyət davası deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqazda kommunikasiyaların açılmasını, iqtisadi inteqrasiyanı və tarixi sülhün reallaşmasını gecikdirən, regional inkişafın qarşısını kəsən əsas destruktiv faktordur”.

E.Paşasoy